Συνέντευξη | Εύη Νάκου: «Δεν ξέρουμε καν τι μας κάνει ευτυχισμένους». Η προσέγγιση μου είναι καθαρά ανθρωποκεντρική. Δεν προσπάθησα να τονίσω ή να υπονοήσω κανένα κάτω κείμενο. «Είδα» δύο «παιδιά» χαμένα σε μια καθημερινότητα δυσβάσταχτη για εκείνα που δεν ξέρουν πως να επιβιώσουν. Νομίζω πως οι ήρωες του έργου αγνοούν τον όρο «ατομική ευθύνη». Δεν αναφέρεται ποτέ μέσα στο κείμενο ποιος έχει κατασκευάσει τα μηχανήματα «Φλιτ» ούτε φαίνεται να έχουν επιβληθεί στους πολίτες. Συνεπώς δεν μου γεννήθηκε η ανάγκη να «μιλήσω» για κάτι τέτοιο. Παρακολούθησα μόνο τον ψυχισμό τους. Σίγουρα όμως όλοι κάνουμε συνειδητά ή ασυνείδητα συνειρμούς που σχετίζονται με όσα κουβαλάμε και μας προβληματίζουν στην καθημερινότητά μας.
Στο «ΦΛΙΤ» του Γιάννη Οικονόμου, που παρουσιάζεται στο Θέατρο Μικρό Γκλόρια, δύο άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι συναντιούνται μπροστά σε ένα μυστηριώδες μηχάνημα που υπόσχεται να κάνει τη ζωή τους ευκολότερη. Ανάμεσα στην επιθυμία για μια διαφορετική πραγματικότητα και στην αβεβαιότητα του αγνώστου, καλούνται να αναμετρηθούν με τις επιλογές, τους φόβους και τις βαθύτερες ανάγκες τους.
Τη σκηνοθετική προσέγγιση του έργου υπογράφει η Εύη Νάκου, η οποία, έχοντας διαγράψει μια σημαντική πορεία ως βοηθός σκηνοθέτη κυρίως στο πλάι του Γιάννη Μόσχου, καταθέτει τη δική της ματιά πάνω στο κείμενο. Μια ματιά που δεν επιδιώκει να επιβάλει ερμηνευτικά σχήματα ή να αναζητήσει αναγκαστικά πολιτικές προεκτάσεις, όπως ή ίδια δηλώνει, αλλά στρέφεται πρωτίστως στον ψυχισμό των ηρώων, στην ευαλωτότητά τους και στη σταδιακή τους ενηλικίωση.
Η Εύη Νάκου μιλά στο teatrik.gr για τη σκηνοθετική της ανάγνωση, την ανθρώπινη διάσταση του έργου, την έννοια της ευτυχίας, την προσωπική ευθύνη και την ανάγκη να βρίσκουμε τη δική μας φωνή μέσα σε έναν κόσμο που διαρκώς μας υποδεικνύει πώς να ζούμε.
Δυο λόγια για την υπόθεση της παράστασης και τους δύο ήρωές της. Ποιοι είναι, από που έρχονται, και που καταλήγουν;
Τα δύο πρόσωπα του έργου συναντιούνται έξω από ένα μηχάνημα «Φλιτ», χωρίς να γνωρίζονται μεταξύ τους, και διαπραγματεύονται καθένας μόνος του αλλά και με τη βοήθεια του άλλου το κατά πόσο πρέπει και θέλουν να μπουν μέσα σ αυτό το μηχάνημα, που σύμφωνα με όσα ακούγονται έχει τη δυνατότητα να κάνει τη ζωή τους εύκολη. Κανένας τους όμως δεν έχει προσωπική εμπειρία ή επαφή με κάποιον που μπήκε σε ένα τέτοιο μηχάνημα. Μάλιστα ο Άλφα ψάχνει τη μαμά του η οποία μπήκε αλλά δεν επέστρεψε ποτέ σε εκείνον παρ’ ότι του το υποσχέθηκε. Οι ήρωες μας ξεκινούν μόνοι με μεγάλη ανασφάλεια για το πώς πρέπει «να πορευτούν στη ζωή» και καταλήγουν μαζί με μόνη ασφάλεια τη συμπόρευσή τους.
Στο «ΦΛΙΤ», η υπόσχεση μιας καλύτερης ζωής μοιάζει να αποκτά τη μορφή ενός προϊόντος αυτόματου πωλητή. Σε μια κοινωνία που εμπορευματοποιεί ολοένα και περισσότερο τις επιθυμίες, τα συναισθήματα και «πουλάει» την αυτοβελτίωση, μήπως έχουμε αρχίσει να αντιλαμβανόμαστε ακόμη και την ευτυχία ως καταναλωτικό αγαθό;
Δεν ξέρω αν πραγματικά βλέπουμε την ευτυχία ως καταναλωτικό αγαθό. Νομίζω πως απλώς δεν είναι αυτοσκοπός μας – που κατά τη γνώμη μου θα έπρεπε- λόγω της δίνης της καθημερινότητας. Πιστεύω πως δεν ξέρουμε καν τι μας κάνει ευτυχισμένους , τον καθένα μας ξεχωριστά. Ετσι κι αλλιώς θεωρώ ότι η ευτυχία είναι στιγμές. Ίσως να μπερδεύουμε τη στιγμιαία χαρά με την ευτυχία, πράγμα που θα μπορούσε να έχει τον αντίκτυπο που αναφέρετε, να αντιλαμβανόμαστε δηλαδή την ευτυχία ως καταναλωτικό αγαθό.
Ζούμε σε έναν κόσμο που μας καλεί διαρκώς να αναβαθμίσουμε τον εαυτό μας, να γίνουμε πιο παραγωγικοί, πιο επιτυχημένοι, πιο ευτυχισμένοι. Πόσο ελεύθερη είναι τελικά η επιθυμία μας να αλλάξουμε, όταν η ίδια η κοινωνία μας υπαγορεύει τι σημαίνει μια επιτυχημένη ζωή;
Ίσως αυτό να είναι και το νόημα της ζωής. Το να βρούμε ο καθένας μας τη φωνή του χωρίς να παρασυρόμαστε από τις «Σειρήνες» που μπορεί να είναι από κοινωνικές επιταγές μέχρι επιθετικό μάρκετινγκ οποιουδήποτε life style τίθεται προς κατανάλωση. Σε κάθε περίπτωση η επιλογή είναι δική μας. Το ποσό δύσκολο είναι να στηρίξεις την επιλογή σου είναι φυσικά μεγάλος ανασταλτικός παράγοντας για να ευτυχήσει κανείς.
Θα μπορούσε κανείς να διαβάσει το «ΦΛΙΤ» ως μια αλληγορία για μια κοινωνία που, αντί να αμφισβητεί τις συνθήκες που παράγουν τη δυστυχία της, αναζητά ατομικές λύσεις; Είναι τελικά πολιτική πράξη η προσωπική αλλαγή ή μπορεί να λειτουργήσει και ως υποκατάστατο της συλλογικής διεκδίκησης;
Πιστεύω πολύ στο μαζί. Δεν είχα όμως καθόλου στον νου μου στη διάρκεια που καταπιάστηκα με αυτό το κείμενο τη συσπείρωση των δύο ηρώων ενάντια στο όποιο «σύστημα» της κοινωνίας. Θεωρώ προσωπικό χρέος του καθενός μας να προσπαθήσει να είναι ο εαυτός του και έτσι να μπορεί να συμπράττει με τους υπόλοιπους. Νομίζω αυτό γίνεται και στο έργο. Όταν τελικά οι δύο χαρακτήρες αποδέχονται τους εαυτούς τους, τότε μπορούν να συμπορευτούν. Δεν θα μάθουμε ποτέ αν εναντιώνονται στην ιδέα του «Φλιτ»
Η υπόσχεση μιας εύκολης λύσης είναι ιδιαίτερα ελκυστική σε περιόδους κρίσης και ανασφάλειας. Βλέπετε στο έργο μια κριτική απέναντι στην ανάγκη μας να πιστεύουμε σε σωτήρες, είτε αυτοί είναι πρόσωπα είτε ιδεολογίες είτε συστήματα που υπόσχονται ότι θα τα διορθώσουν όλα;
Η ελπίδα ότι όλα θα αλλάξουν μαγικά είναι ανθρώπινη και καθολική. Οι περισσότεροι -αν όχι όλοι- σε νεαρή ηλικία έχουμε κάποιον γονιό/κηδεμόνα/δάσκαλο να μας λύνει τα προβλήματα. Η συνειδητοποίηση της ανάγκης ανάληψης ευθυνών είναι που μας κάνει ευάλωτους. Η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία. Και μετά τον θάνατο της οφείλουμε να σηκώνουμε τα μανίκια και δούμε πως μπορούμε εμείς να χαράξουμε πορεία. Δεν θεωρώ ότι το έργο παίρνει θέση απέναντι στην ευπιστία ή την ανάγκη για κάποιον σωτήρα. Εγώ προσωπικά εστίασα στην «ενηλικίωση» των δύο ηρώων και στον δικό τους αγώνα να βρουν τη φωνή τους όχι κόντρα στο σύστημα αλλά ερχόμενοι σε επαφή τόσο με αυτό όσο και με τις δικές τους σκέψεις και ανάγκες.
Σε μια εποχή όπου η ατομική ευθύνη προβάλλεται συχνά ως απάντηση σε κάθε κοινωνικό πρόβλημα, πού τελειώνει η προσωπική ευθύνη και πού αρχίζει η ευθύνη των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δομών; Σας απασχόλησε αυτό το όριο στη σκηνοθετική σας ανάγνωση;
Η προσέγγιση μου είναι καθαρά ανθρωποκεντρική. Δεν προσπάθησα να τονίσω ή να υπονοήσω κανένα κάτω κείμενο. «Είδα» δύο «παιδιά» χαμένα σε μια καθημερινότητα δυσβάσταχτη για εκείνα που δεν ξέρουν πως να επιβιώσουν. Νομίζω πως οι ήρωες του έργου αγνοούν τον όρο «ατομική ευθύνη». Δεν αναφέρεται ποτέ μέσα στο κείμενο ποιος έχει κατασκευάσει τα μηχανήματα «Φλιτ» ούτε φαίνεται να έχουν επιβληθεί στους πολίτες. Συνεπώς δεν μου γεννήθηκε η ανάγκη να «μιλήσω» για κάτι τέτοιο. Παρακολούθησα μόνο τον ψυχισμό τους. Σίγουρα όμως όλοι κάνουμε συνειδητά ή ασυνείδητα συνειρμούς που σχετίζονται με όσα κουβαλάμε και μας προβληματίζουν στην καθημερινότητά μας.
Οι άνθρωποι συχνά επιλέγουν μια καθησυχαστική ψευδαίσθηση αντί για μια δύσκολη αλήθεια. Είναι αυτό ένας μηχανισμός αυτοπροστασίας ή ένας τρόπος με τον οποίο αναπαράγονται οι σχέσεις εξουσίας; Και τι μπορεί να κάνει το θέατρο απέναντι σε αυτή την ανάγκη για αυταπάτες;
Δεν μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι υπάρχει ανάγκη αυταπάτης. Φυσικά ο καθένας μας επιλέγει συνήθως τον εύκολο δρόμο αντί του δύσκολου. Δεν ξέρω όμως αν αυταπατάται ή αν απλώς κάνει «εκπτώσεις» μέχρι να βρει το σθένος και τον κατάλληλο χρόνο, κατά τη γνώμη του, να ασχοληθεί με ό,τι έχει αφήσει απλώς να «περάσει». Αυτό που μπορώ να πω με βεβαιότητα όμως είναι ότι βλέποντας κάτι απέναντι μας να συμβαίνει σε μία σκηνή, αυτές τις μία-δύο ώρες που διαθέτουμε με όσο πιο άδειο κεφάλι μπορούμε, έχει τη δυνατότητα να μας επηρεάσει και να μας βοηθήσει να ταυτιστούμε με τα τεκταινόμενα επι σκηνής και να αναλογιστούμε τα καθ’ ημάς. Και το βρίσκω σπουδαίο και μαγικό.
Παρόλο που η παράσταση δεν καταπιάνεται άμεσα με ένα πολιτικο θέμα, πόσο πολιτική θεωρείτε την δική σας σκηνοθεσία; Μπορεί ο τρόπος με τον οποίο οργανώνουμε τη σκηνή, τις σχέσεις των σωμάτων και τη θέση του θεατή να αποτελεί από μόνος του μια πολιτική δήλωση;
Το υπέροχο με το θέατρο εν γένει είναι η ποιητικότητά του. Εκεί που κάποιος θεατής βλέπει για παράδειγμα μια μάνα να σκοτώνει τα παιδιά της, κάποιος «μένει» στη σχέση μάνας-παιδιού, κάποιος άλλος «μένει» στον μεγάλο ανυπόφορο έρωτα που έζησε αυτή η μάνα και την έφερε ως εδώ, κάποιος άλλος στην τιμωρία που θα πρέπει να έχει αυτή η μάνα κ.ο.κ. Παρ’ ότι θα μπορούσε κι αυτό το έργο όπως πάρα πολλά άλλα να έχει πολιτική χροιά στα μάτια κάποιου, στα δικά μου δεν είχε. Όμως κάθε άνθρωπος κουβαλάει μια πορεία ζωής. Είναι ένα κράμα των σκέψεων και των εμπειριών του. Ασυνείδητα θα μπορούσε να έχει επηρεαστεί η αποτύπωση του έργου από πλευράς μου, και από στοιχεία μου που με αφορούν ως πολίτη. Σίγουρα όμως δεν είχα τέτοια πρόθεση. Θα θεωρούσα σωφρονέστερο να επέλεγα κάποιο εμφανώς πιο «πολιτικό» έργο για μια πολιτική δήλωση.
Το ελεύθερο θέατρο λειτουργεί μέσα σε ένα περιβάλλον οικονομικής επισφάλειας και άνισης πρόσβασης στον πολιτισμό. Πώς επηρεάζουν αυτές οι συνθήκες την καλλιτεχνική ελευθερία; Και πόσο εφικτό είναι να κάνεις πολιτικά αιχμηρό θέατρο όταν η ίδια η παραγωγή του αποτελεί έναν διαρκή αγώνα επιβίωσης;
Μια παράσταση γίνεται και με έναν μόνο ηθοποιό και ελάχιστα μέσα (σκηνικά-μουσική-φωτα-κοστούμια…). Την ίδια δουλειά κάνει ένας σκηνοθέτης είτε έχει να κάνει μία υπερπαραγωγή είτε έναν μονόλογο με ίδια μέσα. Οφείλει να μεταφέρει την εκάστοτε ιστορία όπως την νιώθει με την ελπίδα ότι και το κοινό θα νιώσει κοντά σ αυτή την ιστορία. Σίγουρα αν κανείς θέλει να καταπιαστεί με ένα πολυπληθές έργο με απαιτήσεις σκηνικών, μουσικών κ.α. θα πρέπει να έχει και το κατάλληλο «budget». Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν γίνεται να ειπωθούν καλές ιστορίες λόγω έλλειψης χρημάτων. Καταλαβαίνω ότι κάποιος παραγωγός ενδέχεται να μη θελήσει να πάρει το ρίσκο να ανεβάσει ένα αμιγώς πολιτικό έργο. Ενδέχεται όμως και να θελήσει αν πιστέψει πως θα έχει εμπορική επιτυχία για παράδειγμα. Το θέατρο για όλους τους εμπλεκόμενους είναι ένας διαρκής αγώνας επιβίωσης -όπως πάρα πολλές δουλειές- απλώς το θέατρο έχει και αυτή τη ζεστασιά και τη μαγεία που λείπει απ’ τις άλλες.
Η παράσταση «ΦΛΙΤ» του Γιάννη Οικονόμου σε σκηνοθεσία Εύης Νάκου, παίζει στο Θέατρο Μικρό Γκλόρια κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21.οο. Εισιτήρια μπορείτε να προμηθευτείτε ΕΔΩ
Κείμενο: Γιάννης Οικονόμου
Σκηνοθεσία: Εύη Νάκου
Μουσική: Φάνης Σακελλαρίου
Σκηνογραφία: Μάρθα Κυριακίδου
Σχεδιασμός φωτισμών: Νίκος Θετάκης
Φωτογραφίες / Τρέιλερ: Χρήστος Συμεωνίδης
Επιμέλεια κίνησης: Μάρω Πέτλη
Βοηθός σκηνοθέτη: Σοφία Νικολοπούλου
Γραφιστικά: Γιώτα Φώτου
Κατασκευή σκηνικού: ergon-ioannou scenica
Παραγωγή: ΑΝΕΜΟΜΥΛΟΙ ΑΜΚΕ
Επικοινωνία: Μάρθα Κοσκινά
Παίζουν: Αλέξανδρος Καναβός, Γιάννης Οικονόμου