Σύγχρονες θεατρικές γλώσσες στην Πειραιώς 260 vol.2. Οι τρεις τελευταίες παραστάσεις από διεθνείς μετακλήσεις που είδαμε, παρά τις εμφανείς αισθητικές και δραματουργικές τους διαφορές, συγκροτούν ένα χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της πολυφωνίας. Η ποιητική μαρτυρία της παράστασης «The Shadows», το τεκμηριωτικό και μεταδραματικό εγχείρημα της «Four Walls and a Roof» και η διαδραστική επανεγγραφή του ιψενικού «Ένας Εχθρός του Λαού» στο «A TRIAL» συναντώνται σε έναν κοινό τόπο: στη διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στην αλήθεια, την εξουσία και τελικά στην επίδρασή τους στον πολίτη.
Οι διεθνείς παραγωγές της Πειραιώς 260 που είδαμε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου επιβεβαιώνουν σταθερά ότι το σύγχρονο θέατρο αναζητά ολοένα και περισσότερο νέους τρόπους να αφηγηθεί τον κόσμο.
Η δραματική πλοκή υποχωρεί συχνά μπροστά στην επιτέλεση, το ντοκουμέντο, τη βιωματική αφήγηση και τη συμμετοχή του θεατή, ενώ η σκηνή μετατρέπεται τελικά σε χώρο δημόσιου διαλόγου, πολιτικής παρέμβασης και συλλογικών αναζητήσεων. Το θέατρο δεν ενδιαφέρεται μόνο να αναπαραστήσει την πραγματικότητα, αλλά να τη σχολιάσει, να την αποδομήσει και, ενίοτε, να την αμφισβητήσει.
Οι τρεις τελευταίες παραστάσεις από διεθνείς μετακλήσεις που είδαμε, παρά τις εμφανείς αισθητικές και δραματουργικές τους διαφορές, συγκροτούν ένα χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της πολυφωνίας. Η ποιητική μαρτυρία της παράστασης «The Shadows», το τεκμηριωτικό και μεταδραματικό εγχείρημα της «Four Walls and a Roof» και η διαδραστική επανεγγραφή του ιψενικού «Ένας Εχθρός του Λαού» στο «A TRIAL» συναντώνται σε έναν κοινό τόπο: στη διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στην αλήθεια, την εξουσία και τελικά στην επίδρασή τους στον πολίτη.
Αυτό που διαφοροποιεί τις συγκεκριμένες δημιουργίες δεν είναι τόσο η πολιτική τους πρόθεση –η οποία είναι κοινή και σαφής– όσο τα διαφορετικά εκφραστικά μέσα που επιστρατεύουν για να την υπηρετήσουν. Άλλοτε μέσα από την ποιητική αφήγηση και τον μύθο, άλλοτε μέσω του αρχειακού υλικού και του θεάτρου-ντοκουμέντου και άλλοτε με τη διάρρηξη των ορίων ανάμεσα σε ηθοποιό, χαρακτήρα και θεατή, επιχείρησαν να μετατρέψουν τη θεατρική εμπειρία σε μια ενεργή διαδικασία σκέψης.
«The Shadows» από την Afsaneh Mahian
Ποιητική αφήγηση και τελετουργική άρθρωση του λόγου, αποτέλεσαν τα βασικά χαρακτηριστικά της παράστασης της Ιρανής Afsaneh Mahian «The Shadows», που μετά από κόπο λόγω της εμπόλεμης κατάστασης της χώρας της, είδαμε στην Πειραιώς 260.
Τρεις γυναίκες στη σκηνή, αφηγούνται τρεις αληθινές ιστορίες, οι οποίες συνομιλούν σχεδόν ανεπαίσθητα στο πρώτο μέρος με τις μορφές της Ιοκάστης, της Αντιγόνης και της Μήδειας, για να συνδεθούν απόλυτα και δεικτικά με αυτές στο δεύτερο μέρος.
Είδαμε την παράσταση με ευαισθησία και συγκίνηση. Εκτιμήσαμε -είναι η αλήθεια – περισσότερο την ιδιαίτερη σημασία της επειδή γεννήθηκε μέσα σε συνθήκες πολέμου και βαθιάς πολιτικής αβεβαιότητας στο Ιράν. Η επιμονή της ομάδας να συνεχίσει να δημιουργεί, η γνώση ότι η παράσταση δημιουργήθηκε ενώ οι δημιουργοί του βίωναν τον φόβο του πολέμου και της αβεβαιότητας, η προσπάθεια να ταξιδέψει και να παρουσιάσει το έργο της παρά τα εμπόδια υπενθυμίζει με τον πλέον αυθεντικό τρόπο ότι, σε εποχές βίας, το ίδιο το θέατρο μπορεί να αποτελεί μια πράξη αντίστασης της τέχνης υπέρ της ελευθερίας της έκφρασης.
Και με αυτή την προοπτική, ξεπερνιούνται οι όποιες δραματουργικές αδυναμίες της παράστασης, οι αργοί και στατικοί ρυθμοί της, και η κάπως μονοδιάστατη σε φόρμα αφήγηση με τα επαναλαμβανόμενα σκηνικά και κινησιολογικά μοτίβα, που αποδυνάμωσαν τη θεατρική ένταση, αλλά δεν κάλυψαν εντέλει την ηθική πυξίδα της και τους πολιτικούς συμβολισμούς της. Χειροκροτήσαμε όρθιοι δυνατά, ξανά και ξανά, και με περισσή συγκίνηση, πριν επιστρέψουμε στην μικροαστική, εικονική μας ασφάλεια, και στη γενικότερη άγνοια ή ημιμάθεια μας για το τι πραγματικά συμβαίνει σε μια μακρινή μας χώρα. Ίσως και να τις λυπηθήκαμε. Πάντως, τον ύπνο μας δεν τον χάσαμε… (07/07 έως 08/07/2026)
«Four Walls and a Roof» από την Lina Majdalanie και τον Rabih Mroué
Οι Lina Majdalanie και Rabih Mroué συνεχίζουν τη μακρόχρονη συνεργασία τους στη διερεύνηση των ορίων μεταξύ ιστορίας, τεκμηρίου και θεατρικής αναπαράστασης, διαμορφώνοντας μια σκηνική σύνθεση που εγγράφεται στην παράδοση του μεταδραματικού και τεκμηριωτικού θεάτρου. Αφετηρία της παράστασης αποτελεί η κατάθεση του Μπέρτολτ Μπρεχτ ενώπιον της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Ενεργειών (HUAC) το 1947, όχι όμως ως ιστορικό επεισόδιο προς αναπαράσταση, αλλά ως δραματουργικός μηχανισμός που ενεργοποιεί προβληματισμούς γύρω από τις σχέσεις τέχνης, εξουσίας και πολιτικής υποκειμενικότητας.
Η σκηνική γραφή τους απορρίπτει τη μιμητική αναπαράσταση και αναπτύσσεται μέσα από τη διαδοχή αφηγηματικών επιπέδων, αρχειακού υλικού, ζωντανής αφήγησης και έμμεσης ή άμεσης αυτοαναφορικότητας. Οι δύο ερμηνευτές λειτουργούν ταυτόχρονα ως αφηγητές, μάρτυρες και σχολιαστές, αποδομώντας σταθερά την ψευδαίσθηση της θεατρικής πράξης και μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον από το «τι συνέβη» στον τρόπο με τον οποίο συγκροτείται και μεταδίδεται η ιστορική γνώση. Η μπρεχτική έννοια της αποστασιοποίησης συναντιέται εδώ ως ενεργός δραματουργική αρχή που οργανώνει τη σχέση σκηνής και θεατή, και όχι σαν μηχανική μανιέρα σκηνικής και μόνο διαχείρισης.
Είναι χαρακτηριστικά εύστοχο το πολιτικό σχόλιο των δημιουργών για το σύγχρονο θέατρο, που είτε σιωπά επιδεικτικά για τα όσα συμβαίνουν (μένοντας επί ώρα βουβοί επί σκηνής) είτε δημιουργεί δυνατούς αλλά ανούσιους κρότους μέσα από λόγια του αέρα (φουσκώνοντας μπαλόνι μέχρι να σκάσει ηχηρά).
Οι Majdalanie και Mroué έχουν την ιδιαίτερη ικανότητα να μετατρέπουν το αρχειακό υλικό σε επιτελεστικό γεγονός με το ντοκουμέντο να λειτουργεί περισσότερο ως εφαλτήριο κριτικής σκέψης παρά ως τεκμήριο και απόδειξη. Η λιτή σκηνογραφία, η οικονομία των εκφραστικών μέσων, ένα λεπτό, υποδόριο χιούμορ και η ακριβής ρυθμολογία της αφήγησης συγκροτούν ένα σκηνικό περιβάλλον που ενεργοποιεί τα κύτταρα σκέψης και αναστοχασμού του θεατή. (12/7 έως 13/7)
«A TRIAL» Βασισμένο στο έργο «Ένας εχθρός του λαού» του Χένρικ Ίψεν από την Christiane Jatahy
Σχεδόν 150 χρόνια μετά τη συγγραφή του έργου «Ένας Εχθρός του Λαού» του Χένρικ Ίψεν, η βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα της Μπιενάλε της Βενετίας το 2022 σκηνοθέτρια Κριστιάνε Γιατάχι (διεθνώς αναγνωρισμένη για τη σύνθεση θεάτρου και κινηματογράφου και για τις πολιτικά και κοινωνικά αιχμηρές σκηνικές της προσεγγίσεις) προτείνει μια σύγχρονη σκηνική συνέχεια της ιστορίας.
Ο γιατρός Τόμας Στόκμαν, ο οποίος είναι πλέον Βραζιλιάνος και όχι Νορβηγός που είχε αποκαλύψει ότι τα ιαματικά νερά της πόλης ήταν μολυσμένα και είχε απομονωθεί επειδή επέλεξε την αλήθεια αντί της οικονομικής ευημερίας, επιστρέφει δύο χρόνια αργότερα ζητώντας μια δίκαιη κρίση και την ευκαιρία να υπερασπιστεί την επιστήμη και τις ιδέες του.
Η παράσταση μετατρέπει τη σκηνή σε μια φανταστική δικαστική αίθουσα, όπου το κοινό αναλαμβάνει τον ρόλο των ενόρκων. Μέσα από μαρτυρίες, στοιχεία και τις σχέσεις των χαρακτήρων, επανεξετάζονται κρίσιμα ζητήματα της σύγχρονης κοινωνίας: η έννοια της αλήθειας, η σύγκρουση ανάμεσα στην ηθική και τα οικονομικά συμφέροντα, οι συνέπειες της δημόσιας κατακραυγής και ο τρόπος με τον οποίο ο φασισμός μπορεί να αξιοποιήσει δημοκρατικές διαδικασίες για να υπονομεύσει τη δημοκρατία.
Η παράσταση κινείται διαρκώς ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία. Το θέατρο και το μεταθέατρο. Ο πρωταγωνιστής Βάγκνερ Μόουρα εναλλάσσεται ανάμεσα στον εαυτό του και τον ρόλο του Στόκμαν, δημιουργώντας μια ζωντανή δραματουργία όπου τα όρια μεταξύ ηθοποιού και χαρακτήρα, αλλά και μεταξύ αυτοσχεδιασμού και ερμηνείας, παραμένουν σκόπιμα δυσδιάκριτα. Μαζί με τους Τζούλια Μπερνάτ και Ντανίλο Γκρανγκέια και την Ελληνίδα Ελένη Μολέσκη, στο ρόλο της μεσάζουσας ανάμεσα σε σκηνή και κερκίδα, συνδιαμορφώνουν μια παράσταση που εξελίσσεται κυρίως με γνώμονα την ενεργοποίηση του κοινού. Έντεκα θεατές επιλέγονται τυχαία ως ένορκοι, υποβάλλουν ερωτήσεις κατά τη διάρκεια της παράστασης και στο τέλος αποφασίζουν αν ο Τόμας Στόκμαν εξακολουθεί να είναι «Εχθρός του Λαού» με τα σημερινά κριτήρια.
Βέβαια, το ερώτημα φαίνεται ρητορικό, μιας και η ιστορία από γενέσεώς της «κραυγάζει» για το αντίθετο, ωστόσο η σκηνοθέτρια ανοίγει ένα ευρύ πεδίο σύγχρονου προβληματισμού. Ο γοητευτικός ο Βάγκνερ Μόουρα, (όχι τόσο λόγω της εξωτερικής του εμφάνισης, αλλά κυρίως με τη σκηνική ευχέρεια του στον αυθορμητισμό, τον αυτοσχεδιασμό και τους σκηνικούς ελιγμούς του), και μια πανέξυπνη εναλλαγή οπτικοακουστικών μέσων που στηρίζουν τη δραματουργία της, αποτελούν τα δυνατά στοιχεία της παράστασης. Κάποιες στιγμές η επαναληπτικότητα της δραματουργίας λειτούργησε αρνητικά στην οικονομία και στο «σφίξιμο» της παράστασης, ενώ και η Ελένη Μολέσκη (εμφανώς όχι με δική της ευθύνη, μιας και κλήθηκε να βρεθεί στην παράσταση εκτάκτως) είχε στιγμές αμηχανίας στη διαχείριση της όλης σκηνικής συνθήκης.(26/07 έως 27/07/2026)
Διαβάστε και αυτό: Σύγχρονες θεατρικές γλώσσες στην Πειραιώς 260 vol.1